Odmowa wystąpienia do Prezydenta RP o nadanie tytułu profesora nie kończy sprawy. Kluczowe znaczenie ma uzasadnienie decyzji Rady Doskonałości Naukowej, ocena recenzji oraz prawidłowe zastosowanie przesłanek ustawowych. W tekście wyjaśniam, kiedy można złożyć wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jaką rolę pełnią nowi recenzenci i co realnie bada sąd administracyjny, gdy kandydat kwestionuje odmowę przedstawienia go do tytułu profesora. To praktyczny przewodnik po granicach kontroli RDN i sądu.
Przesłanki odmowy wystąpienia do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o nadanie wnioskodawcy tytułu profesora
W języku potocznym mówi się o „odmowie nadania tytułu naukowego profesora”, ale na gruncie ustawy zasadnicze znaczenie ma wcześniejsza decyzja Rady Doskonałości Naukowej o odmowie wystąpienia do Prezydenta RP o nadanie wnioskodawcy tytułu profesora (art. 228 ust. 5 pkt 2 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, dalej: p.s.w.n.). Dopiero gdy RDN wyda decyzję pozytywną, w terminie 21 dni kieruje wniosek do Prezydenta RP (art. 230 ust. 1 p.s.w.n.). Oznacza to, że zasadniczy „filtr merytoryczny” znajduje się właśnie przed RDN, a nie na etapie prezydenckim.
Przyczyną odmowy jest zatem przede wszystkim uznanie, że kandydat nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek nadania profesury. Co do zasady osoba ubiegająca się o tytuł musi posiadać stopień doktora habilitowanego, wykazać wybitne osiągnięcia naukowe krajowe lub zagraniczne oraz udowodnić udział w pracach zespołów badawczych realizujących projekty finansowane w drodze konkursów, odbycie staży naukowych albo prowadzenie badań w uczelniach lub instytucjach naukowych, również zagranicznych. W praktyce odmowa zapada więc wtedy, gdy RDN uznaje, że dorobek jest co najwyżej znaczący, ale nie „wybitny”, albo że aktywność projektowa, stażowa czy międzynarodowa nie została dostatecznie wykazana. Sama długość kariery czy liczba publikacji nie zastępuje spełnienia tych przesłanek ustawowych.
Nie wolno też tracić z pola widzenia, że odmowa nie może mieć charakteru arbitralnego. Ustawa przewiduje, że po wszczęciu postępowania RDN powołuje pięciu recenzentów, którzy opiniują spełnienie wymagań, a następnie – po otrzymaniu opinii – RDN w ciągu trzech miesięcy wydaje decyzję pozytywną albo odmowną. Oznacza to, że decyzja odmowna powinna być oparta na kompletnym materiale dowodowym i czytelnym wyjaśnieniu, dlaczego konkretny dorobek nie osiąga ustawowego progu. Tę potrzebę pełnego uzasadnienia podkreśla także orzecznictwo sądów administracyjnych: według NSA decyzja odmowna RDN musi być wyczerpująco uzasadniona, bo inaczej staje się arbitralna; podobnie WSA uchylał już decyzje odmawiające przedstawienia kandydatów do tytułu profesora, gdy organ wadliwie interpretował przesłanki ustawowe lub nieprawidłowo oceniał materiał sprawy.
Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy i skarga do sądu
Przepisy nie przewiduję klasycznego odwołania do wyższej instancji od decyzji RDN o odmowie wystąpienie do Prezydenta RP. Prawidłowa ustawowa nazwa środka odwołaczego brzmi: „wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy”. Przysługuje on od decyzji RDN odmawiającej wystąpienia do Prezydenta RP o nadanie tytułu profesora i musi zostać wniesiony w terminie trzech miesięcy od dnia doręczenia decyzji. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wnosi się do RDN i to RDN ponownie go rozpoznaje. RDN ma sześć miesięcy na rozpatrzenie tego środka. Już z samej konstrukcji przepisu wynika, że ustawodawca potraktował tę fazę jako rzeczywiste, ponowne badanie sprawy, a nie wyłącznie formalne sprawdzenie wcześniejszej decyzji. Tak samo opisuje tę procedurę poradnik RDN dotyczący postępowania profesorskiego.
Charakter tego środka najlepiej wyjaśnia art. 228 ust. 9 p.s.w.n., który odsyła – w zakresie nieuregulowanym – do Kodeksu postępowania administracyjnego. Z kolei art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że w miejsce zwykłego odwołania ustawa może przewidywać wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego stosuje się odpowiednio przepisy o odwołaniu. Dlatego z art. 128 k.p.a. wynika, że taki wniosek nie wymaga szczegółowego uzasadnienia; wystarczy, aby wynikało z niego niezadowolenie strony z decyzji. W sprawie profesorskiej byłoby jednak błędem ograniczenie się do jednego zdania. W praktyce procesowej wniosek powinien precyzyjnie wskazywać, gdzie RDN błędnie odczytała art. 227 p.s.w.n., jakie dowody pominęła, które fragmenty recenzji są wewnętrznie sprzeczne, a także na czym polega niedostateczne uzasadnienie decyzji. Szczególne znaczenie ma tu fakt, że na etapie ponownego rozpatrzenia RDN musi zasięgnąć opinii dwóch nowych recenzentów, innych niż pierwotna piątka recenzentów, co w praktyce tworzy nową płaszczyznę merytorycznej weryfikacji wcześniejszej odmowy.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy RDN może utrzymać decyzję negatywną w mocy lub zmienić ją na decyzję pozytywną. Jeżeli rozstrzygnięcie końcowe nadal pozostaje niekorzystne, decyzja administracyjna RDN podlega kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego. Potwierdza to także praktyka orzecznicza, w której WSA uchylał już decyzje odmawiające przedstawienia kandydata do tytułu profesora. Trzeba jednak pamiętać, że sąd administracyjny nie „nadaje profesury” zamiast organu, lecz bada legalność postępowania, prawidłowość wykładni przepisów i jakość uzasadnienia decyzji. Jeżeli mimo wykorzystania tych środków odmowa stanie się ostateczna, ponowny wniosek o wszczęcie postępowania o nadanie tytułu profesora można złożyć dopiero po upływie co najmniej pięciu lat. Jeżeli wyrok wojewódzkiego sądu administracyjnego podtrzymuje negatywną decyzję RDN to kandydatowi przysługuje jeszcze skarga kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego, którego orzeczenie kończy co do zasady możliwość dalszego podważanie decyzji RDN.
Stanowiska sądów w zakresie przewodu profesorskiego
„Należy jednocześnie podkreślić, że w postępowaniu o nadanie tytułu profesora recenzje złożone w postępowaniu prowadzonym przed Radą Doskonałości Naukowej dotyczące dorobku naukowego i osiągnięć osoby ubiegającej się o nadanie tego tytułu stanowią podstawowy materiał dowodowy w sprawie. Opinia recenzenta ma walor opinii biegłego i jest dowodem w rozumieniu art. 75 § 2 k.p.a., do którego powinna ustosunkować się Rada, rozpatrując sprawę najpierw w Sekcji, a następnie na etapie Prezydium, które jest organem rozstrzygającym Rady” (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2021 r., II SA/Wa 1081/21).
„W tym miejscu, należy wyraźnie wskazać, że Rada Doskonałości Naukowej nie jest związana opiniami powołanych recenzentów, jednak w sytuacji, gdy opinie wszystkich recenzentów są pozytywne dla kandydata i zakończone jednoznaczną konkluzją, że spełnia on warunki określone w ustawie do ubiegania się o nadanie tytułu naukowego profesora, to odmawiając mocy dowodowej tym recenzjom Rada Doskonałości Naukowej jest zobowiązana uzasadnić swoją odmienną ocenę w sposób pogłębiony. Podstawą zdyskredytowania opinii recenzenta nie może być tylko to, że nie użyto w niej przymiotnika <<wybitne>> dla określenia osiągnięć naukowych kandydata, w sytuacji, gdy recenzent stwierdza jednoznacznie, że kandydat spełnia wszystkie warunki ustawowe. Recenzja jako opinia specjalisty, eksperta z danej dziedziny lub pokrewnej, którą zajmuje się kandydat do tytułu naukowego, musi podlegać wszechstronnej ocenie przy podejmowaniu decyzji. Brak odniesienia się w decyzji do poszczególnych recenzji, ich stwierdzeń i wniosków - nie pozwala przyjąć, że organ wyjaśnił wszelkie ewentualne wątpliwości, które mogły się nasunąć w postępowaniu przed Radą” (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 grudnia 2021 r., II SA/Wa 1081/21).
„Ustawa Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie przewiduje możliwości podważania recenzji przez pretendenta do tegoż tytułu ani w postępowaniu o nadanie tytułu profesora, ani w ewentualnym postępowaniu sądowym. Negatywne oceny recenzentów nie mogą być zakwestionowane wyjaśnieniami strony, ani twierdzeniami o wadliwości przyjętych przez ekspertów kryteriów w ocenie <<wybitności osiągnięć naukowych>>” (Wyrok WSA w Warszawie z 27.11.2025 r., VII SA/Wa 1444/25, LEX nr 3978657)
„W sprawach o nadanie stopni naukowych sąd administracyjny sprawuje kontrolę jedynie w zakresie badania legalności decyzji Centralnej Komisji (obecnie Rady Doskonałości Naukowej), czyli czy decyzja ta została wydana zgodnie z przepisami regulującymi tryb i zasady postępowania w tego rodzaju sprawach. Rolą sądu administracyjnego nie jest wkraczanie w merytoryczną ocenę dorobku naukowego osoby ubiegającej się o nadanie tytułu naukowego dokonaną w toku postępowania w recenzjach naukowych. Sąd administracyjny nie dokonuje oceny, czy w świetle zebranego materiału dowodowego skarżąca spełniała wymogi przedstawienia jej do tytułu profesora, lecz bada czy postępowanie o nadanie tytułu profesora zostało przeprowadzone zgodnie z regułami proceduralnymi” (Wyrok NSA z 20.01.2022 r., III OSK 4833/21, LEX nr 3292380)
„Następnie, co zostało opisane w protokole z dnia 25 stycznia 2025 r. nr RDN-PR/2021/01/1, Prezydium RDN z 15 wybranych przez Zespół nr V recenzentów wylosowało 5 osób, które miały sporządzać recenzję (k. 287-291 akt sądowo-administracyjnych). Podobnie wybierano nowych recenzentów na miejsce recenzenta, który odmówił sporządzenia recenzji (k. 280-286 akt sądowoadministracyjnych). Oznacza to, że organ, stosownie do brzmienia art. 240 ustawy w brzmieniu obowiązującym w chwili dokonywania wyboru recenzentów - dopełnił obowiązku wynikającego z tego przepisu, co udokumentował w formie protokołu. Nie można zatem uznać, że w tym zakresie istnieją wątpliwości zarówno co do faktu samego losowania jak i jego przebiegu. Przebieg losowania jak i wybór recenzentów odbywał się bowiem zgodnie z wymaganiami ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w brzmieniu, gdy ta czynność była dokonywana” (Wyrok NSA z 9.12.2025 r., III OSK 1999/24, LEX nr 3978696).